maandag 12 juli 2010

Hardleerse overheid bij de les houden

In een snel veranderende samenleving is het van groot belang dat maatschappelijke organisaties lerend vermogen tonen. Dat geldt zeker ook voor de overheid en de politiek. Leren kan op verschillende manieren. Je zou kunnen zeggen: door vooruit te kijken, door om je heen te kijken of door achterom te kijken.






  • Vooruit kijken om te ‘leren voor de fout uit’ is het moeilijkst. Je probeert dan in feite van te voren de consequenties van je handelen zo goed te doordenken dat fouten worden voorkomen. Veelal redelijk kansloos.
  • Goed om je heen kijken is altijd aan te bevelen. Zo kun je leren van anderen: van hun successen én van hun minder geslaagde acties. Ook dat is echter niet héél eenvoudig. Want helaas hebben veel mensen – en dus veel organisaties – de neiging te denken dat zij niet de zelfde fouten zullen maken als anderen in hun omgeving.
  • Daarom is het goed om ook maar regelmatig achterom te kijken en te leren van je eigen fouten uit het verleden. En dat kun je ook planmatig doen, namelijk door te experimenteren. Je probeert verschillende dingen uit, kijkt daarop terug en leert ervan.

Als we naar de overheid en de politiek kijken, wordt dit lerend vermogen echter door een paar zaken in de weg gezeten.

  1. In de eerste plaats door de wijze waarop onze parlementaire democratie werkt. Als je als minister of staatssecretaris 9 dingen goed doet en 1 fout, word je op dat laatste afgerekend. Dat werkt risicomijdend gedrag in de hand en verhindert dat de overheid en de politiek leren door te experimenteren.
  2. In de tweede plaats kan de overheid – zeker als het grote maatschappelijke vraagstukken betreft – vaak moeilijk experimenteren vanwege het beginsel van rechtsgelijkheid: burgers moeten in gelijke gevallen gelijke rechten en plichten hebben. De overheid kan lastig – om een paar voorbeelden te geven – een nieuwe studiefinanciering, een nieuwe stelsel voor de gezondheidszorg of een nieuw woningmarktbeleid eerst uitproberen in Noordoost Groningen om het, indien succesvol, daarna in heel Nederland in te voeren.
  3. En in de derde plaats wordt het lerend vermogen van overheid en politiek belemmerd doordat zij macht bezitten. En macht werkt in de hand – zoals de politicoloog Karl Deutsch het formuleerde – dat je denkt je te kunnen veroorloven helemaal niet te hóeven leren. Dat je je kunt veroorloven te praten zonder te luisteren.

Tijdens een kabinetsformatie beleven de politici die bij de informateur(s) aan tafel zitten hun ‘finest hour’. Een klein groepje politici neemt in relatieve afzondering verregaande beslissingen over de toekomst van ons land. Zullen zij daarbij leren van de fouten uit het verleden? Zoals de fout van de partijen die het laatste kabinet Balkenende formeerden om gedurende vier jaar niets te doen aan de wezenlijke problemen op de woningmarkt? Terwijl ook toen al bekend was dat een samenhangende aanpak van de huur- én koopsector dringend gewenst was. De vraag is of de partijen nu wél de moed en de visie zullen hebben daar werk van te maken. Aan maatschappelijke organisaties als Vereniging Eigen Huis daarom de taak om juist nú de hardleerse overheid bij de les te houden!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen