dinsdag 31 augustus 2010

De kip met de gouden eieren

Bob MaasDe afgelopen weken mocht ik optreden in diverse media over onderwerpen die mij beroepsmatig zeer ter harte gaan. Dat had - althans wat mij betreft - alles te maken met het beeld dat al decennia lang in stand wordt gehouden en waarmee het eigenwoningbezit wordt neergezet als een soort ‘last’ voor de Nederlandse samenleving, door de wijze waarop er bovenmatig geprofiteerd wordt van de hypotheekrenteaftrek.

Grond als goudmijn
Het eerste optreden betrof een opname voor een documentaire van de VPRO over de handel in bouwgrond. Een unieke kans om daarin het verhaal te doen over een aspect van de woningmarkt dat in politieke en wetenschappelijke kringen meestal zorgvuldig buiten beschouwing wordt gelaten. Het betreft de enorme opbrengsten die gegenereerd worden door de verkoop van bouwkavels voor koopwoningen. Ik weet bij lange na niet hoeveel, maar het moeten vele tientallen miljarden zijn die nieuwbouwkopers in de loop der jaren langs deze weg hebben bijgedragen aan de financiering van sociale huurwoningen, infrastructuur, allerhande buurtvoorzieningen en - via de algemene middelen van de gemeente - aan de realisatie van rondwegen, zwembaden, Noord-Zuidverbindingen en alle andere zaken waarmee wethouders over het algemeen mooie sier plachten te maken. Ook voor projectontwikkelaars is de grondhandel een goudmijn geweest.

Prijzenfestival
Overheden hebben deze goudmijn mogelijk gemaakt door het aanbod van bouwgrond - en daarmee ook het woningaanbod - schaars te houden, waardoor de prijzen vooral in de jaren ’90 enorm konden oplopen. De rijksoverheid profiteert nog steeds mee door over de koop-/aanneemsom van nieuwbouwwoningen nog eens 19% Btw te heffen. Ik heb al eens eerder betoogd dat huizenkopers door deze praktijken gedwongen zijn tot tienduizenden euro’s extra hypotheek te nemen om dit prijzenfestival te kunnen financieren.

Naar verwachting zendt de VPRO de documentaire over bouwgrond half september uit. Natuurlijk hoop ik dat het hele verhaal goed uit de verf komt. De bekwame mensen die daarmee bezig zijn vertrouw ik dat wel toe.

Rente als redmiddel
Een tweede belangrijk media-optreden was een eerste reactie die ik op de vroege ochtend moest geven aan BNR Nieuwsradio naar aanleiding van het CBS-bericht dat banken zoveel meer verdienen aan hypotheken. Ik heb daarbij de knuppel in het hoenderhok gegooid door namens Vereniging Eigen Huis een verdachtmaking uit te spreken over het rentebeleid van de banken. Daarbij verwachtte ik eerlijk gezegd niet dat er zoveel tumult zou ontstaan. Het is immers niet de eerste keer dat wij hierover beginnen. Maar even later was overal in het nieuws te zien en te horen dat Vereniging Eigen Huis de banken verdacht van prijsafspraken. Nu hebben wij juist het woord ‘prijsafspraken’ niet in de mond willen nemen, maar een zekere mate van gedragsafstemming tussen de banken kunnen we - gegeven de omstandigheden – op dit moment niet uitsluiten.

Ook in dit geval wordt in feite misbruik gemaakt van het eigenwoningbezit door over de ruggen van de bewoners de kassen te spekken en in dit geval de opbrengst als redmiddel te laten dienen voor de bankbalans. Na een klacht van de Vereniging Eigen Huis heeft de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) te kennen gegeven dat er inmiddels een onderzoek loopt naar het rentebeleid van banken. Dat is bijzonder, want de NMa doet zelden een boekje open over lopende onderzoeken.

Zakkenvullers
Als je je in dit soort zaken verdiept, ontkom je niet aan het idee dat eigenwoningbezit voor alle betrokken partijen de kip met de gouden eieren is. Gemeenten, woningcorporaties, projectontwikkelaars, banken en noemt u ze maar op; iedereen laaft zich aan de schier eindeloze inkomstenbron die het eigenwoningbezit tot op heden is geweest en eigenlijk nog steeds is. De individuele bewoner heeft geen verweer tegen de vele vormen van zakkenvullen. Hij of zij moet wonen en wil ook een woonideaal bereiken.

Alleen nu de kip - om maar in de beeldspraak te blijven - tijdelijk van de leg is, volgt een luid gekrakeel over wat er allemaal niet meer mogelijk is zonder de gouden eieren. Gemeentebegrotingen kloppen niet meer, de sociale huursector zit aan alle kanten vast, de bouwsector zit in de put en noemt u maar op. Het is een vreselijk lijden zonder een goed functionerende koopsector. Ik vraag me af wie nu nog durft te beweren dat het een goed moment is om de hypotheekrenteaftrek aan te pakken.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten