vrijdag 3 september 2010

Eerlijke makelaars

In politieke beleidsdiscussies is het altijd handig te kunnen verwijzen naar wetenschappers die jouw opinie ondersteunen. En anders mengen zij zich wel op eigen initiatief in het publieke debat. Soms zijn dat erkende deskundigen. Maar soms ook niet. In debatten over de woningmarkt zijn het veelal hoogleraren economie die zich ontpoppen als gelegenheidsdeskundigen.

Overal verstand van
Het voordeel van een economiestudie - als econoom zal ik u dat met plezier even uitleggen - is dat je vanaf het moment van afstuderen ineens óveral verstand van hebt. Of het nu gaat om de Amerikaanse begrotingspolitiek, het innovatiebeleid van Finland, de landbouwpolitiek van de Europese Unie of over de Nederlandse woningmarkt. Overal praten economen met het grootste gemak over mee. Soms helaas niet zozeer op basis van eigen wetenschappelijk onderzoek, maar vooral op basis van onverdund economenverstand. Onverdund in de zin dat het niet is aangelengd met enige kennis van de praktijk. Als Vereniging Eigen Huis verbazen we ons daar wel eens een beetje over. Vooral als het gaat over de hypotheekrenteaftrek. Maar goed, die discussie lijkt in de aanloop naar een mogelijk rechts kabinet even geluwd.

Het brengt me wel op de rol van de wetenschap in dit soort discussies. Misschien kent u het boek ‘The honest broker’ van Roger Pielke (2007). Hij onderscheidt een aantal rollen die wetenschappers zich kunnen aanmeten in een beleidsdebat.

● Pure scientists
Allereerst heb je de 'pure scientists'. Dit is het type boekenwurm dat zich - ongeacht de standpunten die in de discussie worden ingenomen - beperkt tot het samenvatten van wetenschappelijke inzichten. De deelnemers aan het debat moeten zelf maar weten wat ze er al dan niet mee doen. Waarschijnlijk niet veel.

● Science arbiters
In de tweede plaats zijn er de 'science arbiters'. Die beogen op grond van hun wetenschappelijke inzichten een scheidsrechtersrol aan te nemen in het debat. Dat is mooi, maar tevens vrij kansloos, als het debat tenminste echt ergens overgaat. Hedendaagse maatschappelijke vraagstukken zijn nu eenmaal enorm complex en kenmerken zich door allerlei kennislacunes en onzekerheden. Dan kan ook de wetenschap helaas het definitieve pleit niet beslechten. Bovendien laten maatschappelijke vraagstukken zich zelden opsluiten in één wetenschappelijke discipline. En het is een bekend feit dat economen, juristen, sociologen, politicologen, bestuurskundigen het niet altijd per definitie met elkaar eens zijn. En dan heb ik het nog niet eens over bèta-wetenschappers.

● Issue advocates
Een derde categorie vormen de 'issue advocates'. Die vermommen zich als 'science arbiters', want zij beroepen zich op wetenschappelijke inzichten, maar eigenlijk vermengen zij deze inzichten met een flinke dosis vooringenomenheid. Oftewel: zij laten hun eigen politieke voorkeur meespreken. U hoort mij niet zeggen dat we er daarvan, als het gaat om de woningmarkt en de hypotheekrenteaftrek, helaas nogal veel hebben in Nederland.

● Honest brokers of policy alternatives
De vierde categorie is mijn favoriet: dat zijn de 'honest brokers of policy alternatives'. Letterlijk vertaald: eerlijke makelaars in beleidsalternatieven. Die reduceren niet de beleidsopties op grond van hun eigen voorkeuren, zoals de 'issue advocates', maar zij proberen het repertoire aan beleidsopties juist te verbreden. Zij baseren zich op wetenschappelijke inzichten, maar erkennen ook onzekerheden en weten dat er verschillende belangen een rol kunnen spelen, die tegen elkaar moeten worden afgewogen dan wel met elkaar in overeenstemming moeten worden gebracht.

Opties afwegen en knopen doorhakken
Op basis daarvan kan de politiek, in overleg met maatschappelijke spelers, opties afwegen en knopen doorhakken. Wij hebben in Nederland dus behoefte aan eerlijke makelaars!

Mocht u niet geloven dat 'eerlijke makelaars' bestaan, dan moet u maar denken dat het slechts een beeldspraak is. Het gaat hier immers over de rol van de wetenschap in het beleidsdebat.

3 opmerkingen:

  1. Recht zal waarschijnlijk de hypotheekrente aftrek "links" laten liggen, immers ze hebben hun kiezer dat belooft. Maar er moet wel bezuinigd worden dus ligt het (deels) afschaffen van de hypotheekrenteaftrek voor de hand. Is ook goed voor de woningmarkt want dan worden de woningen weer betaalbaar. Maar goed rechts heeft de kiezer het behoud van de hypotheekaftrek voor gehouden. Lijkt mij niet raar in de oren klinken als de woning in box 3 komt en fictief jaarlijks aflossen in beeld komt want die 18 miljard moet er wel komen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Kennelijk hoeven we van een echte makelaar geen eerlijkheid te verwachten.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik vermoed dat de heer Rob Mulder ook op de hoogte is met zijn Amerikaanse collega: de controversiele econoom Ravi Batra. Deze wijdde in zijn boek 'The New Golden Age' een apart hoofdstuk aan economen, zeer toepasselijk genaamd
    'Lies, Damned Lies and Economists'.
    Waarin wetenschappelijk aangetoond wordt dat het grootste deel van de economen niet zozeer belang heeft om de wetenschap te dienen maar dat de meesten economen alleen aan hun carriere en status denken en daarom theorien verdedigen die hun eigenbelang en het belang van de gevestigde orde dienen.

    C.S. Dordrecht

    BeantwoordenVerwijderen