vrijdag 7 januari 2011

Dienend leiderschap

Ik mag dan bijna een jaar weg zijn bij de Rijksoverheid, maar ik houd ook bij Vereniging Eigen Huis natuurlijk nog wel mijn Haagse literatuur bij! Zoals het tijdschrift PM. Het decembernummer van vorig jaar gaat voor een groot deel over dienend leiderschap. Servant leadership, voor de angelsaksisch georiënteerden onder ons."Binnen dit model," zo lezen wij in PM, "geldt de leidinggevende niet meer als alpha male naar wiens pijpen iedereen moet dansen, maar is deze eerder een rolmodel dat het beste naar boven moet halen bij alle onderdelen van de organisatie."

"Leiderschap is vooral een kwestie van gedrag"
Inspirerend! Vooral als dit ook tot uitdrukking zou kunnen komen in de rolopvatting van de overheid zelf. Enerzijds staat de overheid immers in een verticale verhouding tot de samenleving. De overheid stelt bindende regels en wetten op en geeft daarmee in zekere zin 'leiding' aan bepaalde maatschappelijke processen. Anderzijds staat de overheid ook in een horizontale verhouding tot de samenleving. Om echt iets te bereiken in de samenleving, moet de overheid ook de samenwerking aangaan met maatschappelijke partijen. Partijen die de kennis en ervaring hebben om maatschappelijke veranderingen echt tot stand te brengen. Partijen die bovendien uiteenlopende belangen vertegenwoordigen die in veranderingsprocessen met elkaar in overeenstemming moeten worden gebracht danwel tegen elkaar moeten worden afgewogen.

"Territoriumdrift moet plaatsmaken voor een open houding"
De verticale én horizontale verhouding die de overheid inneemt ten opzichte de samenleving kan leiden tot praktische dilemma's. Moeten de overheid nu boven de partijen gaan staan of juist ernaast? Wellicht kan een houding van dienend leiderschap dit dilemma helpen oplossen. Deze vorm van leiderschap is er immers niet op gericht je eigen zin coûte que coûte door te drijven, maar beoogt veeleer de beste krachten in de organisatie - of in dit geval de beste krachten in de samenleving - naar boven te brengen. De woningmarkt kan dienen als testcase.

"Als je meters maakt, gaan anderen je volgen"
Op de woningmarkt is dringend behoefte aan een vertrouwenwekkend perspectief. Een perspectief op een volgehouden aanpak van de structurele problemen die er spelen (woningaanbod dat nauwelijks reageert op de vraag, wachtrijen in de huursector, gebrekkige doorstroming). Met het vertrouwen dat met gerechtvaardigde belangen van groepen burgers serieus rekening zal worden gehouden. Zoals in de koopsector de betaalbaarheid en waardebehoud van de eigen woning. De overheid is de partij bij uitstek die binnen bij een fundamentele aanpak van de woningmarkt meters kan maken. Bijvoorbeeld in de sfeer van de ruimtelijke ordening, de bouwregelgeving, het grondbeleid en de overdrachtsbelasting. Ook de H-woorden, huurregulering en hypotheekrenteaftrek, dienen in het kader van een integrale aanpak geen taboe-onderwerpen te zijn. En als je meters maakt, gaan anderen je volgen. Zo werkt dat in de filosofie van dienend leiderschap.

Volgen en kracht bijzetten
Maar wat als je moet constateren - zoals in de huidige praktijk op de woningmarkt - dat maatschappelijke partijen al voorop lopen? Dan kun je deze ontwikkeling als overheid het beste volgen en kracht bijzetten. Binnen een autoritaire leiderschapsopvatting zou dit natuurlijk zeer tegen het ego indruisen. Maar binnen een dienend leiderschapsmodel is het juist prachtig om te zien dat de anderen het beste uit zichzelf naar boven brengen om resultaat te bereiken. En zul je dit graag ondersteunen. PM wordt tot in de hoogste Haagse kringen uitstekend gelezen. Dat moet vast helpen.

1 opmerking:

  1. Op het Binnenhof leest men ook PM, maar blijkbaar versies die wat minder aanzetten tot daadkrachtig handelen:

    * Post Mortem
    * Politieke Minkukels

    Het zal ijdele hoop blijken te zijn om te geloven dat goed voorbeeld zal doen volgen. Dat geldt zeker voor een dossier als de woningmarkt waarin grote hervormingen op touw moeten worden gezet. De voordelen zijn evident, ook is allang duidelijk dat het noodzakelijke hervormingen zijn om straks niet helemaal door het putje te worden gespoeld, en toch hoor je 'liberale' politici als Rutte roepen "als HRA niet bestond zou ik het morgen invoeren!". Tenenkrommend, geef zo'n figuur een "ik-hou-van-mezelf" jasje...

    Misschien wordt het wat duidelijker voor de meute als we gewoon eens stellen dat heel belastingbetalend Nederland jaarlijks 10 miljard extra rente aan banken betaalt vanwege HRA. 10 miljard euro per jaar die we ons hadden kunnen besparen als HRA er niet was geweest. 10 miljard euro per jaar die we op termijn kunnen besparen als we HRA nu eens gaan afschaffen! (disclaimer: het gaat hier om het idee...)

    En zo zijn er ook andere miljardenstromen die omgeleid moeten worden. Het is tijd voor een platform waarin grote partijen worden samengetrokken die wat te vertellen hebben op dit gebied (VEH? Hugo Priemus? Andre Boot? Woonbond? SER?) en die grote hervormingen op de woningmarkt voorstaan. Compleet met informatiebombardement op het publiek waarin op hoofdlijnen duidelijk wordt wat de maatschappelijkie winst is, plus overzicht van de miljardenbesparingen die we ermee kunnen bereiken.

    We hebben niet de tijd om alle nieuwe ideeën een jaar of 5 te laten bezinken totdat de pluchezitters het behaagt om ze serieus te evalueren. We zijn nu ruim 2 jaar na het begin van de crisis, en in de financiële wereld bijvoorbeeld is nul komma nada gebeurd. Business as usual, nieuwe producten worden weer uitgerold, hypotheken worden weer gebundeld en doorgeschoven, miljarden aan bonussen worden alweer uitgekeerd.
    Dat mogen we op de woningmarkt niet laten gebeuren. Dus VEH: als jullie echt aan de gang willen met die integrale aanpak voor de woningmarkt: gas erop, en neem de maatschappelijke regie over. Maak er een aanklacht van tegen het falende overheidsbeleid, schop mensen eens goed tegen hun schenen. Met brieven schrijven naar de Kamer en daar gesprekjes aanknopen kom je er niet, zij zijn immers de partij die er uiteindelijk toch geen 'zin an hebben' en die je ook niet over de streep gaat trekken als je niet met andere middelen aan komt zetten. Dienend leiderschap is de hoop voor watjes, volgend leiderschap kun je afdwingen. Als je maar vuile handen durft te maken...

    BeantwoordenVerwijderen