maandag 14 november 2011

Eigen woning en zorg


De directeur van het Sociaal-Cultureel Planbureau (SCP) Paul Schnabel heeft vorige week de discussie aangezwengeld of eigenwoningbezitters in de toekomst hun huis moeten verkopen om hun zorgkosten te betalen. Er zitten meerdere kanten aan deze discussie.

Eigen woning en pensioen
Wie een eigen woning bezit en de hypotheekschuld aan het eind van de looptijd geheel of grotendeels heeft afgelost, heeft extra pensioen opgebouwd. In je eigen woning kun je immers 'gratis' wonen, een voordeel dat huurders niet hebben. Daarnaast kunnen ouderen met een eigen woning proberen een deel van het vermogen dat in de eigen woning zit, te verzilveren. In Nederland zijn hiervoor op dit moment weinig goede producten (zoals omkeerhypotheken) op de markt. Het is belangrijk dat de banken dergelijke producten in het belang van de klant gaan ontwikkelen. Zodra de crisis achter de rug is, zullen we maar zeggen. Als er aantrekkelijke manieren zijn om op de oude dag een deel van het opgebouwde pensioen te verzilveren, dan kunnen mensen dit besteden aan zeer uiteenlopende zaken. Extra zorg kan daar op den duur zeker bij horen.

Tweedeling in de zorg
Op deze manier gepresenteerd, lijkt dit te behoren tot de sfeer van de vrije keuze. Maar natuurlijk heeft het ook te maken met de kwaliteit van de reguliere zorg. Als er sprake is van een uitstekend basisniveau aan zorg zullen minder mensen de neiging voelen zelf extra zorguitgaven te doen. Als het basisniveau onvoldoende is (met bijvoorbeeld weinig aandacht voor ouderen in verzorgingstehuizen) ligt dat natuurlijk heel anders. Dan word je bijna wel gedwongen om een deel van je inkomen te besteden aan extra zorg. Als je je dat kunt veroorloven tenminste. Opgebouwd vermogen in de vorm van een eigen woning kan dan helpen. Duidelijk is wel dat dit leidt tot tweedeling in de zorg. Mensen die het zich niet kunnen veroorloven (zonder hoog inkomen, zonder vermogen) blijven zitten met een laag basisniveau aan zorg. Duidelijk is tevens dat dit hele vraagstuk het domein van de woningmarkt verre overstijgt. Het gaat om het niveau aan zorg dat we onze ouderen als samenleving willen en kunnen bieden.

Inkomensbeleid in de zorg
Een geheel andere manier waarop de eigen woning een rol kan gaan spelen bij de financiering van de zorg is via een sectoraal inkomensbeleid. In dat geval gaat het om eigen bijdragen die afhankelijk worden gemaakt van het (pensioen)inkomen dat iemand maandelijks ontvangt respectievelijk het vermogen dat iemand heeft opgebouwd, al dan niet in de vorm van een schuldenvrije eigen woning. Als de eigen bijdragen veel hoger zijn indien men vermogend is, dan kan de consequentie zijn dat ouderen hun eigen huis moeten 'opeten' teneinde toegang te krijgen tot de zorg. Van een tweedeling tussen arm en rijk is dan geen sprake. Wel zullen velen het onrechtvaardig vinden dat het vermogen waarvoor zij hard gewerkt en gespaard hebben, nu op deze manier dreigt te verdwijnen. Ook dit is weer een kwestie die de woningmarkt verre te buiten gaat. Het is een politieke kwestie in hoeverre we inkomensbeleid willen voeren via de zorg.

Goede discussie
De discussie die Paul Schnabel is gestart, roept dus meerdere politieke vragen op. Hoe willen we de zorg in Nederland inrichten? Welk basisniveau aan kwaliteit kunnen we garanderen? En gaan we via de zorg inkomensbeleid voeren? Vragen die de woningmarkt verre overstijgen, maar die voor de toekomstige gepensioneerde eigenwoningbezitter wel van wezenlijk belang zullen zijn. Een onwenselijke situatie treedt in elk geval op als enerzijds de druk op eigenwoningbezitters verder wordt opgevoerd om hun hypotheekschuld zoveel mogelijk af te lossen en anderzijds het aldus opgebouwde vermogen moet worden 'opgegeten' om op oudere leeftijd in aanmerking te komen voor de benodigde zorg.

6 opmerkingen:

  1. Dit zijn inderdaad hele moeilijke vraagstukken waarvan alle samenhang en consequenties goed in kaart moeten worden gebracht. Hier zal een overkoepelende visie moeten komen over de manier waarop we de komende decennia onze gehele samenleving structureel duurzaam en, economisch gezien, risicoloos op poten gaan zetten. Helaas zal dat een utopie blijken te zijn. Politici kunnen niet verder kijken dan de volgende verkiezingen, en er zal pas beweging komen op dit vlak als door nietsdoen alles is ingestort en we van scratch af opnieuw moeten beginnen...

    Overigens, je schrijft: "Een onwenselijke situatie treedt in elk geval op als enerzijds de druk op eigenwoningbezitters verder wordt opgevoerd om hun hypotheekschuld zoveel mogelijk af te lossen en anderzijds het aldus opgebouwde vermogen moet worden 'opgegeten' om op oudere leeftijd in aanmerking te komen voor de benodigde zorg."

    Dit probleem kan worden voorkomen door HRA en alle andere woningmarktsubsidies af te schaffen. Aflossen wordt dan een vrije keuze.

    Overigens blijft het een onzinnig plan om op latere leeftijd vermogenden hun eigen vermogen aan te laten spreken. Je krijgt dan een tweedeling:

    1) Mensen die bewust leven en tijdens hun werkzame leven wat proberen te sparen voor later, dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een afgeloste woning zijn. Zij zullen een deel van dat gespaarde vermogen dan weer moeten aanspreken voor zorg-toegang.
    2) Mensen die alles maar verbrassen, en als puntje bij paaltje komt zelf geen cent extra bijdragen aan hun zorg.

    Hier ontstaat een zeer onrechtvaardige situatie! Beter lijkt het me om, net zoals in ons pensioenstelsel, een verplichte premie in te stellen waarvan het opgebouwde kapitaal op termijn kan worden ingezet voor gezondheidszorg. Dan betaalt iedereen, en hou je de vrije keuze om voor jezelf te sparen of niet.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Is het opbouwen van een grote overwaarde, gecorrigeerd met inflatie, ook verkregen door hardwerken of sparen?
    Overwaarde belasten lijkt mij beter op z'n plaats en vermogen opgebouwd door aflossing ongemoeid laten.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. "Overwaarde belasten lijkt mij beter op z'n plaats en vermogen opgebouwd door aflossing ongemoeid laten."

    Dat vraagstuk verdwijnt gelukkig grotendeels vanzelf uit beeld wanneer er (eindelijk!) eens een herstructurering plaatsvindt waarbij HRA wordt afgeschaft. Het begrip 'overwaarde' waar iedereen de laatste 20 jaar mee gek is gemaakt verdwijnt dan in die zin, dat er na correctie van inflatie geen additionele overwaarde meer is. En zo hoort het ook te zijn. Hoge additionele overwaarde moet uiteindelijk worden opgebracht door de starters op de markt, zij moeten namelijk de hoge prijzen betalen. Daarmee vind er automatisch een enorme kapitaalstroom plaats van de jongere generatie naar de oudere generatie. Typisch gevalletje van je eigen (klein)kinderen uitbuiten. Dat moet eens ophouden...

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Het woord "overwaarde" zal binnen nu en 1 jaar uit het publieke domein verdwenen zijn, denk ik....

    Het woord "overwaarde" klinkt als gratis geld waar we iets leuks mee gaan doen of zoals hier iets heel belangrijks mee moeten doen.

    De "overwaarde" dient nog wel gerealiseerd te worden. De jongere generaties moeten dit nog wel kunnen betalen en als ze dat niet meer kunnen, (omdat ze o.a. in aantal afnemen, terwijl de oudere (67+) niet werkende generatie in aantal sterk toeneemt), verdampt deze "overwaarde".

    Laat onze gezondheidszorg niet afhankelijk worden van deze "overwaarde". Onze gezondheid is een te groot bezit.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Het is niet handig of op zijn zachtst gezegd volkomen idioot om overwaarde voor zorg in te leveren. Wat als je geen overwaarde creeert wat als de huizenprijzen wel 30 tot 50% zakken, dan zou dat inhouden dat je geen zorg kan betalen. We moeten in Nederland gewoon accepteren dat zorg geld kost. En die kosten moeten we met zijn allen dragen. Om deze kosten te betalen moeten we juist lage huizenprijzen hebben zodat we niet meer 40% van ons besteedbaar inkomen weg dragen naar de banken. Met de besparing op HRA voor de regering en de besparing op BTW en de besparing op woonlasten kan iedereen zo direct de lasten van de zorgstaat dragen ook al wordt die 100% duurder.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Dat is lekker, tegen de tijd dat mijn huis naar 30 jaar hard werken is afbetaald moet ik eerst nog maar afwachten of er überhaupt nog sprake is van overwaarde.
    Ik ben al blij als ik weer even kan ademhalen na jaren krom liggen en zelf verantwoordelijk zijn voor elk onderhoud aan mijn woning. Als je spaart, op wat voor manier dan ook, dan word je daarvoor gestraft. Als er geen sprake is van overwaarde hoe wil Schnabel dat dan doen? En als er sprake is van een fictieve overwaarde maar ik krijg mijn huis niet verkocht net als het gros van de nederlanders in deze tijd, hoe had ie dan gedacht dat we dat moesten doen? Ik had beter kunnen gaan huren en als ik de huur niet betaal dan krijg ik gewoon een andere woning en leef weer lekker verder en op het eind van de rit had ik dan in ieder geval een goede basiszorg gekregen waar ik NOOOOOOIT voor heb hoeven sparen! Stom dat we dat niet gedaan hebben :(

    BEN IK EINDELIJK VAN „LENING” AF MOET IK OP MN „OUWE DAG” WEER GAAN LENEN?? ALS IK DAT TEGEN DIE TIJD TENMINSTE NOG ROND KRIJG OP DIE LEEFTIJD??
    En wat als je een chronische ziekte hebt (en zoals ik toch nog gedeeltelijk werkt om het financieel te kunnen bolwerken) of krijgt en van dure zorg afhankelijk wordt? Als je huis „op” is wordt je zorg dan ineens een stuk slechter?
    Mooie Blabla allemaal hier maar het komt erop neer dat er Nederland weer een flink stuk asocialer wordt.

    BeantwoordenVerwijderen